Kɔɔri koloma sɔngɔ sigili...
Ɲɛtaa ni yiriwa
Ka bɔ Bankumana
 Maa k’i degebaga lamɛ
 Dugubakɔnɔsigi ni ...
 Jele nana cogo di diɲɛ kɔnɔ
 Afriki denmisenw ka kupuba
Ka bɔ Yarangabugu
World Vision lahala
Benkansɛbɛn lahala ɲininkali.
Farikolo kɛnɛya : faatɔya
Mali petɔrɔliko
U ko


Retour Accueil...

Jekabaara 241

 

 

San 2005/2006 samiɲ ɛ taabolo
Aw bɛ a jɛmukan min kalan, o tun ka kan ka bɔ kalo tɛµɛnɛn bɔko de kɔnɔ. An bɛɛ b’a dɔn ko yɛlɛma barikamaw dɔnna samiɲ ɛko la kabi san 2005 sɛtanburukalo banwaatiw; O kanma an ɲ ini jɛÈabaara kalanbagaw fɛ, u ka batakiw ci an ma ka caya samiɲ ɛ taabolo kan u ka marw kɔnɔ. Olu bɛ kɛ sababu ye k’an bɔ kunpan na san 2005 samiɲ ɛ lahala kan Mali fan bɛɛ. A ye bikiw ni papiyew ta, k’an ka jateminɛw sɛbɛn samiɲ ɛ lahala kan, nin Adɛrɛsi la :
Jɛkabaara ; BP : 2043 Bamako (Mali)
Ka bɔ sɛbɛnɲ ɛkulu yɔrɔ.

Tumani Yalam Sidibe

------

San 2005 ɔkutɔburukalo tile 15 an’a tile 16 kɛra donbaw ye diɲ ɛ togodalamusow ka josiraw ani dunfafako la diɲ ɛ kɔnɔ

Sibiridon, ɔkutɔburukalo tile 15, san 2005, ɲ ɛnajɛba kɛra Dɔyila, togodalamusow ka donba 11 nan kadara kɔnɔ. Donba in jɛmukan kuma laseta tun ye nin de ye : “San 2005 ɔkutɔburukalo tile 15, diɲ ɛ togodalamusow ka donba : josiraw jumɛn bɛ diɲ ɛ togodalamusow bolo ?” Awa, ɲ ɛnajɛ in kɛra kɛnɛ ye, ɲ ɛmaaw ka jaabi di mɔgɔw ma o ɲ ininkali la. Donba in ɲ ɛmaaya tun bɛ madamu Jalo Nboji Sɛni de bolo, n’o ye muso ni du ani denmisɛn ka ɲ ɛtaa minisiri ye. Nk’a kelen tun tɛ kɛnɛ in kan. Minisiri wɛrɛ tun dalen b’a kan ka ye kɛnɛba in kan, n’o ye baaradakow ani baara sɔrɔdaw minisiri ye, madamu Ba Awa Keyita. Awa, an ka jamana maaba caman fana tun bɛ kɛnɛ in kan, ka fara Dɔyila cɛ n’a muso kan, ani kumandan ni mɛri, fo ka se baarada wɛrɛw ɲ ɛmaa ma, i n’a fɔ Ɔtuwale ɲ ɛmaaba Isa Jire. Mali cikɛlaw ka soba jɛkulu “APEKAMU” ɲ ɛmaaba Bakari Togola fana tun ye kɛnɛ in maa lawasalen dɔ ye.
Fɛn min ye Dɔyilakaw ye, musow ni denmisɛnw, olu ye kɛnɛ in laɲ ɛnamayali daminɛ ka bi kalo tile 15 su. Dɔyila seko ni dɔnko tigilamaaw ye jama ɲ ɛnajɛ fɛrɛba kan ni dɔnkili korɔmaw ani maa ladamu dɔnsenw ye. Ɲ ɔgɔlɔn musojɛkulu min bɛ Dɔyila ko “nalomatɔn”, olu ye jama laɲ agali kosɛbɛ, ka kalo tile 15 dugusɛjɛ makɔnɔn.
Sibiridon, san 2005 ɔkutɔburukalo tile 15, kabi sogomada-nɛgɛ kanɲ ɛ seeginnan, jama bɔra ka kɛnɛ fa. Walasa ka maaw labɛn ka jɛmukan lasetaw makɔnɔ ni hakilisigi ye, nalomatɔn maaw ye dɔnsew ta bara kɔnɔ. O kɔfɛ, Dɔyila kumandan, Dɔyila komini, n’o ye kaladugu ye, o mɛri ; APEKAMU ɲ ɛmaaba, Bakari Togola, k’a kuncɛ ni musow ni du ani denmisɛnw ka ɲ ɛtaa minisiri ka lasew kan musow ka diɲ ɛnatigɛ lahala kan, Afriki kɔnɔ, diɲ ɛ kɔnɔ ani Mali kɔnɔ kɛrɛnkɛrɛnnenya la. Musow ka hɔrɔnya sabati dirɛkitirisiba ka kumaw senfɛ, a y’a jira ko nin donw n’u ɲ ɔgɔnna de b’a to an bɛ bɔ musow kunkanko kalanna, awa, u bɛ kɛ sababu ye fana, k’a to muso k’a dɔn ko, “hali ni cɛ de ye dutigi ye, jɔyɔrɔ bɛ muso fana na du ka ɲ ɛtaabaaraw waleyali la”.
Ɲ ɛmaaw ka jɛmukanw laseliw kɔfɛ, fɛrɛ kɔnɔ jama sera musow ka fɛn dilannenw jirali sugu kɔnɔ. Yen, an bɛɛ y’a dɔn ko Dɔyila musow sigilen tɛ gansan kan. Sikɔlɔ ni situlu ; bɛnɛkisɛ ani bɛnɛdɛgɛ, ka se sɛnɛfɛn wɛrɛw dabalicogow ma, minnu bɛɛ jɔda b’an ka diɲ ɛnatigɛ kɛko ɲ uman na, jama ye olu lajɛ k’u daamu ta. Musow ka fɛn dilannenw sugu janjon kɛlen jama fɛ, an y’a kunda muso ɲ elenin ka foro kan, n’o ye madamu Jakite Fanta Jara ye. Yen, jama y’an ye ani ka sɔn a ma ko musoya tɛ maa tiɲ ɛ, cɛya tɛ maa ɲ ɛ, bɛɛ dusu de b’i kɛ maa lakika ye. Madamu Jakite Fanta Jara ye muso ɲ elennin ye dɛrɛ. Forokɛnɛ tari saba bɛ madamu Jakite Fanta Jara bolo : suman sɛnɛyɔrɔ tari 1 ni tila ; kɔɔri sɛnɛyɔrɔ tari kelen ni tila. An bɔlen muso ɲ elennin ka foro kɔnɔ, an ye an kunda sikɔlɔ nafabɔ izini kura kan, Burukina jamana den dɔ bɛ min waleyali ju la.
Ɲ ɛfɔliw ye an ladɔnniya ko sefawari miliyɔn 15 n’a kunkanfɛn de donna izini in waleyali dafɛ. Sikɔlɔ tɔnɔbɔ izini in nafa n‘a jɔyɔrɔb ɛ Dɔyila dɛrɛ ! A kɛra sababu ye ka muso caman bolo don baara saralama la, ani ka jigiya di musow ma u ka siniɲ ɛigi sabatili la, ka da u ka sɔrɔfɛnw kan (sikɔlɔ).
Ladiyalifɛnw dira duguw ma
Dugu caman bɛ yen minnu ka musow ka cɛsiri lakodɔnna muso ni du ani denmisɛnw ka ɲ ɛtaa minisiri fɛ. Ladiyalifɛnw dira olu ma, i n’a fɔ Kɔnnan ; Yanfoyila, Dɔyila… Awa, o ladiyalifɛnw b’a ta nafolomugu la, ka se sɛnɛfɛn mugubɔmasin ma, ani gakulu ¬ana ; sumansiw ; nakɔsiw…

Dunkafa sabatili bɛ cogo di ?
Dunkafa sabatili gintanw ɲ ɛnajɛ fana fɔra musow ka donba ɲ ɛnajɛ kɔ. Ale ɲ ɛnajɛw daminɛna ka bi ɔkutɔburukalo tile 16 su. O kɛra ɲ ɛfɔlikɛnɛ kan Dɔyila sinimanso kɔrɔ kɔnɔ. O jɛmukan fɔlɔ lasebaa kɛra Abudaramani Dɛmu ye. Ale ye lase kɛ cikɛ taabolow ani u ka bɛnsiraw lahala kan diɲ ɛ kɔnɔ. A ye a jira ko hali sɛnɛ nafabɔko ɲ uman sinsinnen bɛ baarakɛcogo caman de ka ɲ ɔgɔn lasɔrɔ kan, n’o bɛna ni yiriwa ye.
Dɛmu ka lase kɔfɛ, kuma tabaga kɛra Dɔyila lakɔlikaramɔgɔw ka ɲ ɔgɔndɛmɛtɔnba mɔgɔw ye. Olu ka koperatifu jɔdaba bɛ dunkafa ani baloko hakilisigi la Dɔyila, kɛrɛnkɛrɛnnenya la, lakɔlikaramɔgɔw fan fɛ.
Karidon, ɔkɔtuburukalo tile 16, jama ye ɲ ɔgɔn sɔrɔ fɛrɛba kan yen, Mali kɔnɔ baloko hakilisigi baarada ɲ ɛmaa Madamu Lansiri Nana Yaya Hayidara, ka fara FAO tɔgɔlamaa kan, ani Kulukɔrɔ gɔfɛrɛnɛri ni Dɔyila marakuntigi ani Kaladugu mɛri, olu bɛɛ ka lasew lasera jama ma. Kɛnɛ in kan, Afiriki disidi ani Burukina Faso lasigidensow tɔgɔlamaaw fana tun bɛ yen. Jɛmukan in senfɛ, FAO tɔgɔlamaa ye waleɲ umandɔn medayi di baloko hakilisigi baarada ɲ ɛmaa ma, FAO ɲ ɛmaaba Zaki Jufu tɔgɔ la.
Kɛnɛ ninnu ɲ ɛnamayabagaw kɛra Umu Amar Trawele ye, n’o ye muso ni du ani denmisɛnw ka minisiriso kunnafoniko tigilamaa ye, ani Tɛnɛnba Monekata, n’o ye baloko hakilisigi baarada kunnafoniko tigilamaa ye. Awa, kunnafoni laselaw caman tun bɛ kɛnɛ kan : fɔbagaw ni sɛbɛnbagaw. O bɛɛ de kanma, an b’a fɔ ko ɲ inan donbaw kɛra nimisiwasa ye.
Ala ka barika don togodalamusow ka ɲ ɛtaa walew la, ani ka sabati don muso ni du ani denmisɛnw tɔgɔlakow la.
K’an bɛn san 2006 kɛnɛw kan.
Tumani Yalam Sidibe


-----


Sanansaba dugu

Nin kunnafoni dira an ma sanansaba dugutigi fɛ. Nka, sanni a ka kuma daminɛ, a ko k’a bɛ min dɔn, a b’o fɔ ; nk’a tɛ min dɔn, a da tɛ se o ma.
Sanansaba dugu lahala
Sanansaba ye Birigo kabila dugu dɔ ye min bɔra wasolon. Dugu in sigiyɔrɔ bɛnna sananju saba ma. O de nana ni dugu tɔgɔ dali ye ko : sanansaba. Sanansaba dugu tu tigɛbaga tɔgɔ ye ko Yamadi Kunba Jalo. Ale de ye dugutigi–fɔlɔya kɛ. Waati dɔ la, Seku Umaru Tali ka kɛlɛw senfɛ, Sanansaba dugu fɔlɔ cira, k’a sigibagaw bɛɛ laboli ka taa Segu. San danmadɔ kɔ fɛ, minnu bolila ka taa, olu kɔ seginna ka na dugu sigi kokura . Bi, Sanansaba sigilen don Sirakɔrɔ dugu ni kɔrɔn cɛ, Kita mara la, makɔnɔn komini na. Sanansaba ni Kita cɛ ye kilomɛtɛrɛ 79 ye. Sanansaba ni dugu minnu bɛ danbɔ, olu ye :
- kɔrɔnfɛ : Makɔnɔn
- Tilebinfɛ : Talikɔ
- Bayanfan fɛ : jegila
- Kɛɲ ɛkafɛ : Banko
Sanansaba sigilen kokura, ye dugutigi filanan min sɔrɔ, o kɛra Burama jalo ye. O ye Yamadi kunba Jalo denkɛ fɔlɔ ye.
Dugutigi min fɔra o kɔ, o kɛra Fatuma Tumani Jalo ye. O ye san seegin kɛ dugu kunna.
- Dugutigi duurunan kɛra Asabilen Samori Jalo ye. O ye san tan kɛ dugu kunna.
- Dugutigi wɔɔrɔnan kɛra Masule Jalo ye. O ye san duuru kɛ dugu kunna.
- Dugutigi wolonwulanan kɛra Majara Samori Jalo ye. O ye san mugan kɛ dugu kunna.
- Dugutigi seeginnan kɛra Faraban Jalo ye. O ye san seegin kɛ dugu kunna.
- Dugutigi kɔnɔntɔnnan kɛra yɔrɔ Jalo ye. O ye san kɔnɔtɔn kɛ dugu kunna.
- Dugutigi tannan kɛra filatɛnɛn Bubu Jalo ye. O ye san mugan kɛ dugu ku na
- Dugutigi tan ni kelennan kɛra Tɔngɔ Buruma Jalo ye. Ale de bɛ Sanansaba dugutigiya la bi. A sigira dugutigiya la san 2000. Sanansaba ye sigida kelen ye, min sigibagaw ye Jalow ani Jakitew n’u ka numuw ye. Bi, Sanansaba dugu Jama kuuru mɔgɔ hakɛ bɛ taa mɔgɔ 1000 (ba kelen) na.
N’a bɔra tiga ; ɲ ɔ, kaba ani malo la, Sanansabakaw bɛ kɔɔrisɛnɛ fana kɛ kosɛbɛ. Ala ni CMDT barika la, siraba bɔra Sirakɔrɔ ni Sanansaba cɛ, min jɔhakɛ bɛ taa kilomɛtɛrɛ 24 na.
Kalan siratɛgɛ la, kalanso fɔlɔ min donna dugu kɔnɔ, o ye balikukalan ye. Balikukalanso dayɛlɛla Sanansaba, san 1972. O kalan ye san bisaba ni kɔ sɔrɔ. A ye balikukalanden faamuyalenw bange, ka kalanden joolen fana lasɔrɔ dugu kɔnɔ. Nka, tiga ni sumansɛnɛ yiriwali baarada (OACV) ka waatiw la, Sanansaba ma tiga-san – jɛkulu sigi sen kan. O kosɔn a ka tiga sannifeere tun bɛ ɲ ɛnabɔ Makɔnɔn tiga – san – jɛkulu fɛ. “Awe” (AV) saba bɛ sanansaba bi : sanansaba ; siini ani Balamaya.
Dɛmɛjɛkulu dɔ ni Sanansaba dugumɔgɔw y’u bolo di ɲ ɔgɔn ma ka lakɔliso naani (4) jɔ. Kɔramɔgɔ minnu bɛ yen ka denmisɛnw kalan, olu ka sara tɛ kɛ dugu fɛ, barisa se tɛ komini ye k’i jɔ karamɔgɔw ka kalosara kɔrɔ. Yiriwali lakoli kelen fana dayɛlɛla dugu kɔnɔ. Jɛkulu min ɲ ɛsinnen bɛ sɛnɛ ni balo musakaw ma diɲ ɛ kɔnɔ, n’o ye “FAO” ye, o ye dɛmɛ caman lase dugu mɔgɔw ma, i n’a fɔ :
• Musow fanfɛ : Malosi ; kabasi ; sɔsi, salatisi, jabasi ; nɔgɔ dili u ma, a ni ka kɔlɔnba saba sen forobanakɔ kɔnɔ.
• Cɛw fanfɛ : Sɛmara ; sarɛti duuru (5), ani ka warimugu di, min bɛ se ka bagan misɛn tan ni kelen (11) sɔrɔ, k’u san ani k’u balo ka sɔrɔ k’u kɔfili ni tɔnɔ ye. Dugutigi y’a jira ko Ala ni dugumɔgɔw ka cɛsiri kanma, gɔfɛrɛnama ye lahidu ta k’a bɛ dugu dɛmɛ ni lakɔlikaramɔgɔ kelen ye ɲ inan.
• Welekan
N balima jɛkabaara kalanbagaw, a ye kunnafonisɛbɛn in dɛmɛ ni kunnafoni laseli ye a sɛbɛnɲ ɛkulu ma, aw ka duguw kɔnɔkow kan, aw ka dugu ladalako kɔrɔw kan, aw ka kominiw lahala kan, ani ka ɲ ininkaliw kɛ aw kunnasirifɛnw kan, walasa aw k’u jaabi sɔrɔ.
Ne ka foli ani n ka wale ɲ umandɔn bɛ ka ɲ ɛsin n dɛmɛbagaw bɛɛ ma baara in ka ɲ ɛsɔrɔ kadara kɔnɔ, Sanansaba. Olu ye Tumani Kulibali ; Kankuba Saran Sidibe ; Madi T. Jalo ; Sanansaba dugutigi yɛrɛ ani maa wɛrɛw

Jɛkabaara ka ciden
Mahamani A. Mayiga.
Kɔlɔsili : boko nata kɔnɔ, an bɛna kuma aw ye Makɔnɔn dugu kan
.


-----


“MOBIOM” (Mobiyɔmu) biro rɔkurayali lajɛ kɛra Buguni

Lajɛ in kɛra lajɛ labalalen ye, min kɛra Idoroliki sɛriwusida lajɛso kɔnɔ, san 2005 nowamburukalo tile 1. Mɔgɔ 54 de welera lajɛ in na, minnu bɔra Yanfoyila, Kɔlɔnjɛba ani Buguni. Muso 6 (wɔɔrɔ) bɛ o jatehakɛ kɔnɔ. Buguni “cikɛla taabolo” dɛmɛ sɛriwusida fila tun bɛ kɛnɛ in kan, minnu ye. “Agiri-militi-sɛriwusi” ani “Sedati” ye. Lajɛ labalalen in kun tun ye biro kɔrɔ cili ye, ka kura sigi senkan, ani ka sariyasɛbɛn labɛnnen kɔnɔkow da jama tulo kan. Biro kɔrɔ maa hakɛ tun ye 21 ye. O maa caman tun tɛ u jɔyɔrɔ fa. Nka, kura min sigira, o maa hakɛ ma kɔrɔlen ta hakɛ bɔ, barisa ale danna maa 7 ma. Biro sigilen ka baarawaati kuntaala ye san 3 ye. Cikɛla minnu tun bɛ kɛnɛ in kan, olu bɛɛ ni nisɔndiya tun don, barisa, u yɛrɛw ka fɔ la, kɔɔri tubabunɔgɔntan ye a cikɛbagaw nafa haali a cikɛyɔrɔw la : Kɔlɔnjɛba ; Yanfoyila ani Buguni. Koperatifu danmadɔw sigilen o mara kelen kelen bɛɛ kɔnɔ.
Koperatifu 7 bɛ Kɔlɔnjɛba ; koperatifu 6 bɛ Yanfolila ; koperatifu 3 bɛ Buguni. O la, a ka dɔn ko koperatifu 16 de bɛ kɔɔri tubabunɔgɔntan in waleyali kanma Sikaso mara la. Fɛn min ye mobiyɔnu ka laɲ ini yɛrɛ ye lajɛba in kadara kɔnɔ, o kunbaba ye sɛnɛfɛnw donni ye barika la n’an ka laadala sɛnɛnafafɛnw ye Mali yɔrɔ tɔw la. Biro kɔrɔ peresidan, n’o ye Nuhumu Banba ye, o y’a jira k’olu ka baarawaati san saba kɔnɔ, k’u ka baara waleyalen dɔw filɛ :
-San 2002, u ye faamuya-sɔrɔ-kalan caman kɛ ani ka tɔn ka lakɔdɔn sariyasɛbɛn ɲ ini.
- San 2003, u ye baara bolodaw kɛ.
- San 2004, u y’a ɲ ini ka sariyasɛbɛn kɔnɔkow faamyali nɔgɔya.
- San 2005, baarakɛyɔrɔ sɔrɔla Buguni, ka baarakɛlaw ta ani ka dunan-bisimilayɔrɔ sɔrɔ. “•liwetasi” y’u dɛmɛ ni sefawari milyɔn duuru ye, u sera ka biro-kɔnɔ-baarakɛninɛn caman san min na. (Sɛben bɛ laban ni biro kura maa 7 kɔfɔ-katimu ye). Lajɛ in senfɛ, maa naani y’an ka ɲ inikaliw jaabi. Naja, n’ale ye Bamakɔ •liwetasi (Helvetas) maa ye, ani biro kura sigilen maa 3 n’olu Iwɛti Jalo, o ye biro warimarala dankan ye ka bɔ Yanfoyila ; Musa Samake, biro peresidan kura, ka bɔ Buguni ani Filipu Sagara, ale ye baara-kɔlɔsi-jɛkulu peresidan ye.
O cikɛla 3 kelen kelen bɛɛ ka jaabi kɔnɔ, u y’a jira ka kɔɔri tubabunɔgɔntan lahala ka kan ka sabati ka t’a fɛ an ka cikɛlaw ka sɔrɔ banbanni kan ma.
O yɛrɛ de kanma, Samakekɛ, biro kura peresidan, y’a jira k’olu bɛ kɔɔrisɛnɛ taabolo in wele de ko : kɔɔri hɔrɔn. Bawo, juru t’u la, maa tɛna u kanni juru la, awa a sɔrɔ bɛ nimisi wasa ! Peresidan Samake ya jira k’ale ma kalan, nka a dalen bɛ biro maa sugandilenw la, bawo danayamɔgɔw don. A ko fana ko ni Ala sɔnna, san 3 in kɔnɔ, baara bɛ kɛ fo bɛɛ k’a mɛn. A ko ko fɛn min ye Jɛkabaara ka maa yeli ye lajɛ in kɛnɛ kan, k’o diyara ale ye kosɛbɛ barisa, a b’a to u ka ko kunnafoni bɛ dɔn jama fɛ. Iwɛti Jalo y’a jira k’ale ye muso ye, nk’a b’a dɔn ko musow jɔyɔrɔ ka bon “Mobiyɔmu” kuntilennaw waleyali la kosɛbɛ. Filipu Sagara y’a jira k’ale tun bɛ birɔ kɔrɔ maaw la, wa, a tara ka kɛ biro kura baara kɔlɔsi bagaw ɲ ɛmaa ye, k’o bɛ danaya de d’ale kan. Ale dalen bɛ Mobiyɔmu ka laɲ iniw ka sira sɔrɔli. Filipu ko a b’a ɲ ini Mali cikɛlaw bɛɛ u ka mobiyɔmu ka faamuya walasa dɔ ka fara baara in waleya jama fɔlɔ in kan (Buguni ; Yanfoyila ; Kɔlɔnjɛba).
Naja, n’o ye •liwetasi maa ye, ale y’a jira ko Mobiyɔmu sigira Mali kɔnɔ san 2002. A ko nka, a baaraw waleyali sinsinnen bɛ Yanfoyila, Kɔlɔnjɛba ani Buguni. A ko k’u ka baarada jɔyɔrɔ ye kɔɔri tubabunɔgɔntan cikɛlaw lafaamuyali de ye baara kɛcogo ɲ uman na, walasa u k’a nafa ye. A ko k’u bɛ fɛɛrɛw fana tigɛ, ka cikɛlaw labɛn, bawo, don dɔ, u bɛ cikɛlaw to u yɛrɛ bolo. A ko n’a bɔra olu ka baarada la, ko sɛriwusida wɛrɛ tɛ yen min bɛ dɛmɛ don sɛnɛ taabolo kura in kadara kɔnɔ. Mobiyɔmu ka baaraw bɛna yiriwa yɔrɔ caman san saba nata in kɔnɔ. Bawo sɛnɛfɛn wɛrɛw bɛna fara kɔɔri ni bɛnɛ tubabunɔgɔntan sɛnɛni kan. Nka, faranfasiya ma di o sɛnɛfɛnw kan lajɛ in kɛnɛ kan.

Biro sigilen maaw
- peresidan : Musa Samake ba bɔ Buguni
- sɛbɛɲ ɛnabɔla : Alu Saganɔgo, ka bɔ Kɔlɔnjɛba
- Warimarala : Siyaka Kone, ka bɔ Kɔlɔnjɛba
- Warimarala dankan, Iwɛti Jalo, ka bɔ Yanfoyila
- Yiriwali laɲ inibaa : Asetu Kone, ka bɔ Kɔlɔnjɛba
- Sannifeerekow latigɛbaga : Dawuda Bagayogo, ka bɔ Buguni
- Kalitew jateminɛbaga : Abu Jalo, ka bɔ Yanfoyila

Baara kɔlɔsi-jɛkulu
Olu ye maa 3 ye :
- Fɔlɔ : peresidan : Filipu Sagara, ka bɔ Yanfoyila
- Filanan : Burema Bilen Jalo, ka bɔ Kɔlɔnjɛba
- Sabanan : Seriba Samake, ka bɔ Buguni.

Jɛkabaara ka ciden kɛrɛnkɛrɛnnen
Mahamani Mayiga


-----


Ɲ ɛtaa ni yiriwa : sɔrɔ labaarako ɲ uman ye hakililatigɛ ye

Mali ye baarakɛ jamanaba ye. Dugu mana jɛ ka ban, siradenw ni sirabaw bɛ fa cɛw ni musow la. Bɛɛ bɛ, i ka maguwankɛyɔrɔ sɛgɛrɛ. Duguba ko t’o la, mɔnnikɛla, jago kɛla, misigɛnna, nin si tɛgɛ lankolon tɛ bɔ a ka maguwan kɛyɔrɔ la. Sɔrɔ bɛ kɛ. Nka sɔrɔ in taasiraw de bɛ tila k’an bila cɛsiri kɔtigɛbali la an ka ɲ ɛnamaya kɔnɔ, bawo tuma dɔw la bilankɔrɔ tɛ sɔrɔ an bolokɔrɔ. Bi tile ɲ ɛtaa ni yiriwa taalan dɔ ye sɔrɔ yiriwa kɛcogo ɲ uman ye. Ka kɔn bi ɲ ɛ, anw ka maguwan kɛkuba tun ye kɔnɔbara fali nɔfɛko ye, ani an limaanaw bologɛnni sigida kunkɔw la (hɛrɛ ani hɛrɛ tana). O hinɛ, n’o ɲ ɔgɔndɛmɛ dusu min ye laada ye anw fɛ yan, o ye ko ɲ umanba ɲ ɛ mankan ka tunu walima ka ciɲ ɛn an bolo, bawo maa fura ya maa ye. “Nka, bi, hakilijagabɔ ka kan ka kɛ dɛmɛ hakɛ n’a taabolo, kan walasa forokonin kana to tolila a dogo-dara la.
Dɔgɔjɔmusow ka ca, minnu ye sɔrɔba kɛ a ka baara la. Nka, denkɔɲ ɔbɔ ko kelen, o bɛ bin, k’a ta kɛ bulondala feere ye. Bagan caman tigi caman kɛra bangɛnnaw ye ɲ amakalaw tɛmɛnnen kɔ. Kɔɔriba sɔrɔla caman ka fantanya daminɛna u bɔlen kɔ faden kɛnɛ la.
“Ba kɔrɔnin nege de bɛ ntɔmɔnɔn¬ɔnin balan a bonbonsi la”. Siga t’a la, an bɛ nafolo ɲ ini an ka kɛtaw la, an sago n’a dun¬ɔ de waleyali kama. O bɛ cogo min na, sɛgɛn kɔtigɛbali man di an si ye. O ye wulibali fana ye. O tuma sanga ni waati bɛɛ, an ka kan k’an jija walasa an sɔnni bolo, an dɛmɛndon bolo, n’a dunnibolo kana an ka baara (an dahirimɛ ɲ ini sira) lanɔgo cogo si. O de ye ɲ ɛtaa ni yiriwa latigɛlan n’a jidilinlan ye. O tɛ kɛ sɔrɔ labaara ko ɲ uman kɔ.
Baara tɔnɔma fɛn o fɛn bɛ kɛ, sintin saba b’a la : baara kɛyɔrɔ-kɛminɛn-kɛbaga. Ni sɔrɔ kɛra, nin siritin saba bɛɛ ka hakɛ ka kan ka bɔ a dan ma. Taabolo kɛrɛnkɛrɛnnen bɛ nin ninyɔrɔ saba ninnu kelen-kelenna bɛɛ la. O labako ko ɲ uman de bɛ lafiya lase baarakɛlaw ma, ka baarakɛyɔrɔ ni baarakɛminɛn lasɔgon ko ɲ uman n’a lakani se di nɔgɔya la baarakɛla ma. Ɲ ɛtaa ni yiriwa kadara kɔnɔ, sɔrɔ baara ko ɲ uman bɛ an ka laada ɲ uman dɔw talon, hakiliɲ uman ni damadɔn de bɛ kɛ k’olu dilan. Bawo sɔrɔ yiriwa hakilinan sigilen don kɛta dɔn, kɛkun dɔnni kɛtumadɔn de kan. O b’a jira ko foyi man kan ka kɛ nɔnɛbɔ ni yɛrɛ jira da ka ma. Sɔrɔ la, nintaw ni duntaw tayɔrɔ n’u hakɛ ka kan ka dɔn wajibila, ka cɛsiri kɛ walasa dansagon kana ye a ko la. Dugu bila ka fisa laada wuli ye. Laadawuli ko b’an kɔnɔ, batigɛko ɲ uman de y’an sago ye. Bɔ ko nata kɔnɔ, an b’an dadon sɔrɔ yiriwa baara taabulow la.
Bakari Sangare


----

Cakɛdaw bɛ dɛmɛ don Mali ntolatan ka sankɔrɔta la : Sotelma de ye kupu-di-Mali ¬anakɛnɛ cɛdenw masiri

“Sotelma-Malitel” lakodɔn jɛkulu ye ladasira latiiimɛ. O siratɛgɛ la, Sotelma ye kupudi-Mali, san 2005, ¬anakɛnɛ ntolatantɔnw cɛdenw masiri.
Tile kelen (waati 24), ka kɔn ntolatanw daminɛni ɲ ɛ, tɔnw ka ladala-dɛmɛ cɛdenw bɛɛ masiri. O masiri-ntolatan-finiw dira tɔnw ma Babenba Trawele tɔgɔla ntolatankɛnɛ lajɛsoba kɔnɔ.
Masirifɛn ninnu dili kɛnɛ taabolo ɲ ɛmaaya tun bɛ Mali ntolatan federasɔnba wariko ɲ ɛnabɔbaga dankan bolo, n’o ye Aliyu Aya ye. Ale tun bɛ ka federasɔn (Femafuti) peresidan nɔ fa. Kunnafoniko ɲ ɛnabɔ jɛkulu waaw tun bɛ a dafɛ : Mamadu Kaloga, ani femafuti jagokɛbolo maa dɔ, n’o ye Yehiya Agi Mohamɛdi ye.
Ali Aya ye “Sotelma-Malitel” waleɲ umandɔn dɛmɛ nafama kanma, a bɛ min kɛ sanga ni waati bɛɛ, Mali farikoloɲ ɛnajɛ yiriwali kadara kɔnɔ, kɛrɛnkɛrɛnnenya la, Mali ntolatan ka sannayɛlɛn. O kɔfɛ, a ye foli lase Sikaso ntolatanko “ligi” ani farikoloɲ ɛnajɛ kunnafonilaselaw ma, olu minnu yera Sikaso kunbɛn in kɛnɛ kan.
Sotelma ɲ ɛmaaba Sidi Mohamɛdi Nimaga ye kuma ta. A ko : “Bɛnsɛnma min kɛlen filɛ, o tɛ ko lankolon ye : kupu di Mali ¬anakɛnɛ ntolatan ka bɛn an ka jamana ka yɛrɛmahɔrɔnya sɔrɔdon donkunbɛn ma, o ye koba ye, barisa kupu di Mali ni yɛrɛmahɔrɔnya sɔrɔli bɛɛ judonna san kelen”. Ale tun bilasiralen bɛ “Siemens” ɲ ɛmaaba fɛ, n’o ye Sotelma dɛmɛ cakɛda ye.

-Limaniyako
-Masirifɛn minnu dira dɛmɛ in siratɛgɛ la, olu filɛ ninnu ye : Mayo 8 ; kilɔti 18 ; sabara dafalen (pɛri) 18. O hakɛ kelen de dira ntolatantɔn kelen-kelen bɛɛ ma. Ɲ inɛn ma kɛ ntola bɔlenw lakurubagaw fana kɔ : Mayow ni kilɔtiw dira u fana ma. Minɛn ditaw dira tɔnw ɲ ɛmaaw ma, ani dalakurubagaw tɔgɔlamaaw. Fimiw dira farikoloɲ ɛnajɛ kunnafonilaselaw fana ma ; ani kolabɛnnaw ; ka fara jatalaw kan, ani ntolatankɛnɛ in baara dɔ kɛbaga bɛɛ. O waleɲ uman kɛra Mali telefɔniko cakɛda fɛ.
Hali ni dɛsɛkow kɛra ɲ inan farikoloɲ ɛnajɛ siratɛgɛ la an bara yan, i n’a fɔ bɔnkamalenw ka ɲ ɛsɔrɔbaliya san 2006 kupudafiriki (Kani), ani kupidi mɔndi lasɔrɔli kɛnɛw kan, “Sotelma-Malitel” kɔni ka danaya bɛ Mali ntolatan ka sannayɛlɛn kan. O kanma, a dalen bɛ a la ko ni jamanadenw bɛɛ ye u fanga fara Mali ntolatan federasɔnba ta kan, Mali ntolatan ka sannayɛlɛn bɛ tiɲ ɛtigiya lakika sɔrɔ a tɛ mɛɛn.
“Les Echos” bɔko 889 bayɛlɛmabaga : Tuya Sidi
Bubakari Jakite Sari

Farankan
An bɛ don min na i ko bi, ni ko kɛlen bɛ ka Malidenw kamanagan, o ye ntolatanko ye. Kabi an ka jamanaye a ka yɛrɛmahɔrɔnya ta san 1960 sɛtanburukalo tile 22, anw bɛ goron na kɔfɛ ntolatan kupubaw de nɔfɛ sanga ni waati bɛɛ. Nka, n’a bɔra kelen na, n’o ye san 1988 kupu-kabarali ye, o min yɛrɛ ntolatanw kɛra a bara yan, Mali ma kɔfɛ kupu si kotigiya ta. Tiɲ ɛ don, i n’a fɔ Yahunde 1972 kupudafiriki, an ka cɛdɛnw sɔrɔla sannayɛlɛn kɛnɛw kan.
Nka, a bɛɛ labanna n’an ka cɛdenw kɔdonni ye kupu la jamana bɛ o kɛ ? Yali teereko don wa walima labɛnboloko ? Ne hakili la, dusu ko don.
An ka tɔnw bɛ wulikajɔ lahala min kɛ u ni ɲ ɔgɔn cɛ an bara yan ni setigiya sɔrɔli dusu ye, n’u bɛ o dusu ta u ni kɔfɛtɔnw ka ɲ ɔgɔnkunbɛnw siratɛgɛ la, hali n’u tun ma kɛ kupuw bɛɛ yalonni ¬anaw ye, bi tun bɛ a sɔrɔ kɔfɛ-kupu caman tun yalonni tɔgɔ duman bɛ u bolo.
Aw k’a jateminɛ banni, n’a fɔra ko tɔn dɔw bɛna ɲ ɔgɔn sɔrɔ, i n’a fɔ Stade ni Joliba ; Sigi ni Ɲ anan ; Ereyali ni CSK… ntolatan kanubagaw bɛɛ bɛ sigi ni ntolatan kɛko ɲ uman lajɛli ye. Mun na u t’o faadenya fusu ta jamana wɛrɛ tɔnw kanma.

Ladilikan ni welekan
Ne bɛ ladilikan min lase, n’o fana ye welekan ye, o bɛ ɲ ɛsin Mali ntolatan federasɔn (Femafuti) de ma.
A ka wulikajɔ kɛ yɛrɛtɔdɔdiya ; fasokanu ani setigiya danbe dusu don an ka sannayɛlɛn ntolatantɔnw bɛɛ cɛdenw la. Ko si sɔrɔbali tɛ a ɲ inibaga dusu-falentigi la. An ka jamana fana k’a dɔn ko ntolatan bilama ye nafoloko de ye. A ka dɛmɛ dontɔnw ma, walasa n k’u ka cɛdenw bɔ kɔfɛnafolo natabaya la. Hali ni kalosara ma dantigɛ tɔn. |anaw cɛdenw bɛɛ ye, fɛɛrɔ kɔni kɛ walasa ka sɔrɔda dayɛlɛn u ye, min sababu la u bɛ jɛnyɔrɔ sɔrɔ kɔkan nafolo sɔrɔta ma.
Diɲ ɛ yɛlɛmana haali. Dusudon kuma gansan tun bɛ ko caman ɲ ɛ, kunu yɛrɛmahɔrɔnya sɔrɔwaatiw la, sisan fo kodilan-musaka ka kunbɔ !
An ka ntolatan ka kɔfɛɲ ɛsɔrɔbaliya kun tɛ cɛdenw bɛ jɔyɔrɔfa minnu kɛ naansara-jamanaw tɔnbaw kɔnɔ : Angilɛtɛri ; Faransi ; Alimaɲ i… Ko min bɛ, o ye natako ye. Awa an tɛ fɛɛrɛ ɲ ini min b’a to, hali n’an ka cɛdenw ma ntolatan tungarankeya dabila, u kɔni ka jigiya dafalen fana sɔrɔ an bara yan min b’u nata fa. Tɔnw fana ka tɔndenfeere bɛrɛbɛn !
Lakɔlikaramɔgɔ ka bɔ Maɲ anbugu kin na
A ni Tumani Yalam Sidibe


-----

2005 ni 2006 samiɲ ɛ daminɛ bɛ maa nisɔndiya

Ni salon samiɲ ɛ kɛra nimisako ye k’a sababu kɛ jidɛsɛ ni suman ɲ ɛnifɛnw sɔrɔ baliya ye joona sɛnɛkɛlaw fɛ, n ka ɲ inan, jigiyaw fara. Sabu, ɲ inan samiɲ ɛji binna joona, o kɛra sababu cikɛlaw ka dɔ fara u ka kɛnɛ sɛnɛtaw kan. Hali ka kɛɲ ɛ ni dɔ bɔli ye kɔɔri koloma ɲ ɛ ɲ uman sanda sɛfawari dɔrɔmɛ 42 la, k’a kɛ 32 ye, o bɛɛ n’a ta, kɔɔrisɛnɛnaw ye dɔ fara u ka kɛnɛw hakɛ kan. O hukumu kɔnɔ, aw balimakɛ Yusufu Fane min ye kunnafonidila ye, o tɛmɛnen ko, sɛnɛkɛla don fana. Ka d’a kan, foro b’a bolo. O siratigɛ la, n bɛ dɔɔnin fɔ Jɛkabaara kalanbagaw ye san 2005/2006 samiɲ ɛ kan. Ni maa min y’a kɔlɔsi, salon samiɲ ɛji binna joona. Ka d’a kan, a binna mɛkalo tile tanniduuru fɔlɔ kɔnɔ, n k’a ye zuwɛnkalo ni zuluyekalo kɛ ka cun-cun jamana ɲ ɛfɛ, n’a nana yɔrɔ dɔw la siɲ ɛ kelen, a bɛ se ka tile tanniduuru kɛ ka sɔrɔ a ma na yen. A tora o de la fo ka don utikalo kɔnɔ. Ni maa min ye jateminɛ kɛ san 2004/2005 samiɲ ɛji nacogo la, maa bɛ se k’a fɔ k’a kɛra kalo-kelen-samiɲ ɛ ye, n’o ye utikalo ye. O hukumu kɔnɔ, sɛnɛkɛla minnu ye balo dɔɔnin sɔrɔ san 2004/2005 samiɲ ɛ kɔnɔ, olu kɛra maaw ye minnu wulila joona ani minnu ka suman sɛnɛta kɛra saɲ ɔ ye.
O yɔrɔ la, an ka kumadonsow b’a f’u ka kuma dɔ la ko “samiɲ ɛ ye ni maa min sɔnmina min ɲ ɛ”. O siratigɛ la, san 2004/2005 samiɲ ɛ sɔrɔ kɛra o tigilamaaw de ta ye.
Fɛn min ye san 2005/2006 samiɲ ɛ yɛrɛ daminɛ ye, k’a ta mɛkalo tile-tan-laban na ka na se utikalo tile-tan-ni-duuru fɔlɔ ma, sanji nana an ka jamana marayɔrɔ kelen-kelenna bɛɛ la. Maa bɛ se ka waati min fɔ ko ja kɛra o la dɔɔnin, o kɛra zuluyekalo laban ye ka don utikalo kɔnɔ ni dɔgɔkun kelen ɲ ɔgɔn ye. O yɛrɛ fana kɛra Kukukɔrɔ mara kɛɲ ɛkayanfan ye, ka taa Kolokani kafo kɔnɔ n’o ye OHVN ka mara ye ka jigin ka na Kati kubeda mara kɔnɔ, n’olu ye Kalifabugu ni Kababugu ani Fanafiyɛkɔrɔ kɔnɔnaw ye. An bɛ waati min na bi, n’o ye sɛtanburukalo ye, sɛnɛkɛla dɔw ka fɔ la, ni samiɲ ɛ tora nin cogo la fo ka se ɔkutoburukalo ma, ni Ala sɔnna a ma san 2005/2006 samiɲ ɛ bɛ diya Mali fan bɛɛ fɛ.

Sɛnɛkɛlaw hakilina samiɲ ɛko kan
Bakari Danbele ni Hamidu Tangara ka fɔ la, ni samiɲ ɛ sera ka foori, ni Ala sɔnn’a ma, dabasɛnɛfɛn bɛɛ bɛ ɲ ɛ Mali fan bɛɛ fɛ, sɛnɛkɛla ka samiɲ ɛ diya n’a goya bɛ sɔrɔ a wuli waati de fɛ. Kamasɔrɔ, sɛnɛkɛla tɔw ka sɛnɛ daminɛ tuma mana kɛ min ka foro kalaw cɛ tuma ye, hali ni ji labanna, o tigilamaa ka sɔrɔ tɛ tɔw ta bɔ abada. O tuma, anw bɛ min ɲ ini sɛnɛkɛlaw fɛ, o tɛ dɔwɛrɛ ye u ka wuli joona. Ka d’a kan, samiɲ ɛ tɛ sigi ka maa si kɔnɔ. Ninnu ye sɛnɛkɛlaw ye ka bɔ Yangaso, San mara la. An bɛ waati min na sisan n’o ye sɛtanburukalo in ye, saɲ ɔw ni keningew bɛ kɔnɔnadon na, kabaw caman ni seli ka surun kosɛbɛ. Fɛn min siga bɛn don maa la ɲ inan samiɲ ɛko la, fo n’a kɛra nɔgɔ caman sɔrɔ baliya ye ka kɛ forow la. O min bɛ se ka kɛ sababu ye ka caman bɔ u sɔrɔ hakɛ la. Ka d’a kan, cikɛla caman ma se ka nɔgɔ san ka k’u ka foro la k’a sabu kɛ bolo da gɛlɛyali ye.
Sɛnɛko maa faamuyalen dɔ ka fɔ la ka bɔ Sikaso mara la, kabini zuwɛnkalo tile 20, san 2005, sanji ye nali daminɛ u ka yɔrɔ fan bɛɛ fɛ. N’a sera ka to nin cogo la, dunkafa na sabati u ka mara kɔnɔ.

Sɛnɛkɛlaw senkɔromadondon jɛkulu “APEKAMU”
Ɲ ɛmaa fana ka fɔ la ka ɲ ɛsin kɔɔrisɛnɛnaw ma, ɲ inan forow yecogo ka ɲ i kosɛbɛ, o tuma a bɛ ɲ ini cikɛlaw fɛ, u k’u jija kosɛbɛ ka forow ladon ka ɲ ɛ walasa balo caman ka sɔrɔ. K’a ɲ ini kɔɔriforotigiw fɛ, Ala k’u kisi kɔɔri kalite filananko ma. Ka d’a kan, an mago bɛ kɔɔri kalite ɲ uman dɔɔnin de la, ka tɛmɛ kɔɔri caman sɔrɔli kan. A bɛ ɲ ini CMDT fɛ, a ka fɛɛrɛ bɛɛ tigɛ k’a janto kɔɔri kaliteko la, o de ye an bɛɛ ka laɲ ini ye.
O tuma, Jɛkabaara ɲ ɛmaayaso b’a ɲ ini Jɛkabaara kalanbagaw fɛ, u k’u ka marayɔrɔw samiɲ ɛko kunnafoni kɛ bataki ye k’a ci Jɛkbaara ɲ ɛmaayaso la Bamakɔ.
Yusufu Fane

--

Kokɔrɔ bɛɛ tɛ labilata ye

Ne ye balikukalanden kɔrɔ ye ka bɔ Soɲ ɛbugu dugu kɔnɔ, Nɛgɛla Falajɛ dafɛ. Anw ye balikukalan kɛ kabi san 1976 ni 1977 waatiw la. An ka karamɔgɔ tun ye Zozɛfu Kulibali ye. O kɛra operasɔn arasidi tile la. Nin yɔrɔ in na, ne bɛna kuma fɛn kelen de kan, baro bɛ tɛmɛ n nin jɛɲ ɔgɔnw cɛ min kun kan waati caman figira Tomo yan. N b’a jira ko ka bi san 1986, ne sigilen bɛ kangaba. O fɛn kelen ye an ka ladalako ɲ umanw la babilali ye an fɛ, walima k’u kɛ bolokɔfɛfɛnw ye, ko diɲ ɛ yɛlɛµana, ka sɔrɔ diɲ ɛ dun ma yɛlɛma, barisa tile bɛ bɔ bɔrɔnfɛ hali bi, ani ka bin tilebin fɛ ! Diɲ ɛ kɔnɔ, ko bɛɛ dun n’a ɲ ɛci don dɛrɛ. Awa ji saala-saala bɛɛ n’a tɛmɛsira don. Fɔlɔ, siginɛgɛkɔrɔ tun ye ko dawulamaba ye an ka duguw kɔnɔ, ka d’a tɛmɛsiraw kan, kɛrɛnkɛrɛnneya la, n bɛ kuma cɛmaninw ka nɛgɛkɔrɔsigi kan. Fɔlɔ, cɛmanin denmisɛnma tun tɛ sigi nɛgɛkɔrɔ. A ka siginɛgɛkɔrɔ sihakɛ dɛsɛlenba tun ye a san tan ni duuru ye. Nɔntɛ, a caman ta tun bɛ ye o ɲ ɛfɛ, barisa a dɔw tun bɛ bɔ solomadenso kɔnɔ dɔrɔn, ka musaladon kɛ san kɛlɛn walima san fila kɔfɛ. Kun belebele de tun b’o la. A bɛ a sɔrɔ denmisɛn sera hakilitigiya ma. O kanma solomadenso tun bɛ a deli mɔgɔ ɲ ɔgɔn funteni kunni na ani ka mɔgɔ ɲ ɔgɔnw tin don a la, ani ka adamadenya taasiraw bɛɛ kun a la. A ka c’a la, denmisɛn caman de tun bɛ sigi nɛgɛkɔrɔ ɲ ɔgɔn fɛ : tan fo ka se bihakɛ caman ma. Solomadenso tun bɛ mabɔ dugu la, ka t’a sigi a danma dugu dafɛ. Awa, solomadenw tun bɛ waati jan kɛ u ka siginɛgɛkɔrɔ waati fɔlɔw kɔnɔ, ka sɔrɔ yamaruya tɛ maa bɛɛ bolo ka taa bɔ u ye. Hali sigiyɔrɔ tun bɛ u ka dumuni nataw la, dumunidila tɛ tɛmɛ yɔrɔ min kan. O fana tun tɛ gansanko ye an ka maakɔrɔw bolo. A tun bɛ cɛbalennin dege senyɛrɛkɔrɔ de la. Solomadenya kuntaala tɛmɛsira dɔ yɛrɛ tun bɛ bɔ cɛya dimiw kunni degeli kan. O de kanma, ni solomadenw bɔwaati tun sera, cɛbalenfɛlɛkɛnɛ tun bɛ kɛ. Aa ! o tun ye cɛw ka cɛya danmajirakɛnɛ ye dɛrɛ : genikunnapanw (tasumaɲ ɛnajɛ) ani baganmisɛngɛn : (nsonsan ; kɔɲ inɛ ; nkɛlɛn, n’u ɲ ɔgɔnnaw tun bɛ gɛn cɛbalen kuraw fɛ ani k’u karabaminɛ. Aa ! fɔlɔ kow, a caman tun tɛ lafilita ye dɛrɛ. Aw m’a ye, kabi an denw ka siginɛgɛkɔrɔ waati bɛnna u ka bamufini waati ma, cɛlankolon cayara haali !

Gejuma Fode Keyita
Ka bɔ Danbala, Kangaba