Adamandenw ka bana sɔrɔtaw, bana sidɔnnenw bɛɛ la, kelen bɛ yen min dimi ka bon haali. O ye mɔgɔya bana ye. N’a bɛ cɛ kan, a bɛ wele ko : cɛyadɛsɛbana, ni tubabuw k’o ma ko « •npisansi-sɛkisiyɛli ». N’a dun bɛ muso kan, a bɛ wele ko : musoya-goyabana, ni tubabuw k’o a ma ko : « Firizidite ». Nin tɔgɔ fila bɛɛ ye bana kelen de ko ye.
Nk’a tɔgɔ yɛlɛmani bɛ kɛ ka da maa cɛ-ni-musoya de lahalakan, a bɛ min na.

I – Mɔgɔya bana sababu :
Mɔgɔya bana ye bana ye, min juba bɛ sɔrɔ hakili siratɛgɛ la, hali ni denmisɛn (cɛma) ka denmisɛnya bana dɔw bɛ se k’a ko fɔ o ka maaya waatila la. O banaw rɔ kolo girin ye ɲɛgɛnɛbilenkɛ ye. Fɛn min ye musomanin ka musoya lafukow jujɔn ye, siginɛgɛkɔrɔ kɛko jugu bɛ se ko kɔfɔ. Kɔgɔmafɛnw dɛsɛli farikolo la, o fana ye sababu ye cɛ ni muso ka funankɛya waati negentanya sankɔrɔtali la. O ko faamuyako jugu bɛ cɛ caman girin ka da sogo jenninen kan. O tɛ ko labilata ye, barisa sogo, sanko a jeninen, jɔyɔrɔ ka bon adamaden farikolo sɛmɛ donni na.
Nka, an k’a dɔn fana ko farikolo bɛɛ n’a lahinɛ balofɛn don. Ni sogo b’u dɔw lahinɛ, mɔni kɔgɔma mabɛnnen fana de minnu dawaatiw la, o bɛ a caman yanga sankɔrɔta. Awa, fura jɔnjɔnw fana bɛ yen tubabufura ani farafinfurako la, minnu bɛ mako ɲɛ haali mɔgɔya banaw baasili la.

II – Mɔgɔya banaw furakɛli
I n’a fɔ an ye a fɔ jɛmukan daminɛ na cogo min, hakili nasira jɔyɔrɔ ka bon haali mɔgɔya bana sinsinni na. Cɛ, walima muso, mana tigɛyɔrɔ sɔrɔ a yɛrɛ la dɔrɔn ko dɛsɛ b’a kan, n’a ma wulikajɔ kɛ joona, o bɛ kɛ a ka dilankan-tigɛnyɛrɛla sababu ye. Awa, siɲɔgɔnw fana k’a dɔn k’olu de ye ɲɔgɔn fura fɔlɔw ye. Muso k’a dɔn k’ale ka hakilisigi walew an’a ka hakilisigi kumaw b’a furakɛ ja lakuraya dilan kan, ani k’a dɛmɛ ka danaya kura sɔrɔ a yɛrɛ la, min b’a labaara a ɲɛma. Nka, muso mana a ka kɛtaw kɛ ɲagarilabɔkumaw ani dimi walew ye dilan kan, o bɛ jɔɔrɛ de fara cɛ ka tigɛnyɛrɛla hakilina kan sa. Awa, o ye bana sankɔrɔtatɔ ye !
Fɛn min ye musoya goyabana fana ye, muso furukɛ de ka kan ka kɛ a muso bilasirabaga ye a ɲɛma. Ale de ka kan k’a muso faamu. A k’a muso hakili sigi.
Fura caman bɛ bana in na lada kunda ani dɔgɔtɔrɔ kunda. A kafisa, an kana maloya ni an ka bana ye, fo ka dɛsɛ ka t’an kunfɔ an ka kɛnɛya tigilamaaw ye. Nka, halibi, an k’a to an hakili la, ko mɔgɔya bana fura lakika fɔlɔ bɛrɛbɛrɛ ye a tigilamaa ladoncogo de ye a somɔgɔ surun fɛ.

Pereperelatigɛ
Nin yɔrɔ in na, an kumana dɛsɛsira dɔrɔnpe de kan. Nka, gɛlɛyako wɛrɛw bɛ yen, i n’a fɔ maaya kunbaya, a janya walima a barika hakɛ, dɛsɛko siratɛgɛ la. Ninnu bɛɛ ye bana gɛlɛnw ye. Nka fura bɛ u bɛɛ la furakɛbaga faamuyalen bolo. O kanma, an kana u kɛ maloyafɛnw ye. An k’u jate bana furakɛtaw ye, i n’a fɔ sumaya ; sayi ; sɔgɔsɔgɔ… An k’a dɔn ko banaw sicaya de y’a to dɔgɔtɔrɔw ka dɔnnisiraw ka ca. An ka se ni bana bɛɛ ye a dɔnbaga jɔnjɔn ma. An ka kunfinya kunda, an bɛ fura caman kunfɛsan baasiba ye ka da kun saba kan :

Kun fɔlɔ : e min bɛ a san ani i bɛ a san maa min kun, aw si tɛ foyi dɔn bana nasira la. O tɛna kɛ fɛn wɛrɛ ye farikolo ma « pɔsani » jugumanba kɔ.

Kun filanan : Mɔgɔya bana min bɛ i la, yali i bɛ o sɔrɔkun dɔn wa ? N’i dun t’o dɔn ka furakɛli daminɛ o la fɔlɔ, i ka furakɛli taasira bɛɛ bɛ kɛ « yɛrɛmagan gansan de ye fu kan ! » Misali surun na, an nagakɔrɔ, kunkolodimi gansan fura ye dimi fura lakodɔnnennw ye bɛɛ fɛ, i n’a fɔ asiprini. Nka, ni kɔnɔja de bɛ kunkolodimi sababuya, a ka gɛlɛn asipirini ka jɔyɔrɔ sɔrɔ o kan ka sɔrɔ fɛɛrɛ ma sɔrɔ kɔnɔja la dɛ. O de kanma, a kɛra fura siya fɛn o fɛn dibaga ye : nburenkɛ diili ; gannifin ; wiyagara ; taafo ;… dɔgɔtɔrɔ walima furabɔla ka baara fɔlɔ ka kan ka kɛ bana sababu jɔnjɔnw de ɲinini ye fɔlɔ k’u faamu haali. N’o kɛra, a bɛ a ka furabɔ daminɛ sababu furakɛli la fɔlɔ, ka baara kuncɛ mɔgɔya bana yɛrɛ furakɛli kan. An k’a dɔn ko hali yɛrɛɲagali (masiritibasɔn) kɛwaati kuntaala jan adamaden ka diɲɛnatigɛ kɔnɔ, o bɛ se ka don dɔ mɔgɔyabana sabubya. Kannabaganin fana ye bana ye min furakɛko jugu bɛ se ka na ni mɔgɔya bana ye. O kanma, an kana a ko kɛ kunfɛbana furakɛtaw ye. An ka se an ka sigidaw kɛnɛya tigilamaaw ma, k’an kunfɔ olu ye. N’o kɛra, olu ka wulikajɔ bɛ mako ɲɛ an ye. Nk’an bɛ segin a kan k’a fɔ ko : banabaatɔ minɛcogoyɔrɔba de bɛ mɔgɔya bana ka kɔtaa n’a ka taaɲɛ na !

Fɛn min ye kun sabanan ye, o ye furuɲɔgɔnw ka ɲɔgɔndɛmɛ kɛbaliya ye. An ka ɲɔgɔn hakilisigi. O bɛ danyɛrɛla sabati.

Tumani Yalam Sidibe