Adamaden farikolo ye fɛn ye an bɛ se ka min misali ta bolifɛn dɔ kan, i n’a fɔ mobili. Ni mobili fiɲɛntan tɛ, siga t’a la, a b’a labɛnkun kɛ a ɲɛma, n’o ye boli ye, k’a tigi n’a kɔnɔdonbaga tɔw bɛɛ lase daamu na u seyɔrɔ la. Nka, a dan ye minɛnninn dɔ ka bɔ a dabolo lakika kan dɔɔnin, walasa gɛlɛyanin walima gɛlɛyaba ka don mobili ka daamudi la. A bɛ se ka kɛ mobili yeelen dɔw bɛ tigɛ tigɛ, ka gungunni don mobili ka bolisen na ; a bɛ se ka kɛ yɛrɛ “fɛrɛnw” (jɔlanw) t’u ka baara k’a ɲɛma. Olu n’u ɲɔgɔnna caman bɛ sɔrɔ gɛlɛyaninw dakun na, mobilitigi wajibiyalen don ka minnu labɛn joona, walasa a ka mobilitigiya ka to a ye daamuko ye. Nka, gɛlɛya dɔw fana yen, minnu bɛ mobili bali ka bɔ a nɔ na. Awa, ni ɲɛ ma ɲini olu la joona, o bɛ se ka na ni mobiliko yɛrɛ banni ye. A ka c’a la, o gɛlɛyaw bɛ sɔrɔ mobili ka ɲɛnamaya ninbaju yɛrɛ de kɔnɔ, n’o ye motɛribara ye.
Nin fɔlenw bɛ cogo min na bolifɛn kan, adamaden n’a farikolo fana ka kɛnɛya bɛ o cogo la, ladonko ɲuman siratɛgɛ la. O ladonko ɲuman ntanya bɛ se ka bange kasaara caman na adamaden farikolo ma. O fitiinin dɔw ye ɲɛdimi ; mura ; sɔgɔsɔgɔ gansan ; kɔnɔdimi ; kaliya an’a ɲɔgɔnna caman wɛrɛ, minnu bɛ jate kasaaraninw sɛrɛ la. Nka, kasaarabaw fana bɛ yen, i n’a fɔ tɔgɔtɔgɔnin kuntaala jan ; kunfilanintu ; sidabana ; sɔgɔsɔgɔninjɛ ; kelebe ; koloci ; farifaga ; fo ka t’a bila jatigɛ banbaliw ma, an’u ɲɔgɔnna caman wɛrɛ.
Nin fɛn o fɛn kofɔlen filɛ nin ye, yɛrɛtanga walew matarafali b’an kisi u bɛɛ ma. Dɔgɔtɔrɔ dɔw ka fɔ la, yɛrɛtanga tɛ fɛn kelenpe de bali adamaden ka diɲɛnatigɛ la. O ye “donse” ye. Nɔntɛ, bana bɛɛ kunbɛnfɛn fɔlɔ kologirin ye yɛrɛtanga de ye.

Yɛrɛtanga dun ko di ?
Yɛrɛtanga bɛ wale saba de kofɔ :
- Wale fɔlɔ : senuya
Bana caman lasefɛn bɛrɛma ye nɔgɔ de ye adamaden farikolo la. O banaw labelebele ye kunfilanintu, ani tɔgɔgɔnin, ni kɔnɔdimi, ani ɲɛdimi ye.
O de kanma, bana olu bɛ wele ko “tɛgɛ nɔgɔlenbanaw. A bɛ se ka kɛ, u bɛ maaw lasɔrɔ ɲɔgɔn fɛ. Nka I sintin fɔlɔ ye nɔgɔ ye.
- Waleya filanan : Sigida senuyali.
Fiɲɛbanaw ka ca, i n’a fɔ kanpasadimibana (menɛnziti). Olu barika ka bon sigida kɔnɔ adamadenw ka fiɲɛnbɔnsenkɔrɔw cayali de la. Donni ani bɔli sigida ; jamana kɔnɔ. Banaw don minnu bɛ fiɲɛ fɛ, n’u yɛlɛmani barika ka bon adamadenw ni ɲɔgɔn cɛ.
- Waleya sabanan : Bana kofɔbaliya
An caman bɛ mɛɛn ni banabaatɔ ye an ka duw kɔnɔ, ka sɔrɔ an ma u lase kɛnɛya tigilamaaw ma. O b’a to, banakisɛ bɛ kolodon a ɲɛma farikolo la. O waati, an bɛ banabaatɔ donni ka se kɛnɛyaso la. O man kan.
Nin wale saba ninnu matarafako ɲuman b’an ka kɛnɛya sabati fo ka se hakɛ 80 % ma : An ka senuya ; an k’an ka sigida senuya, awa an kana mɛɛn ni banabaatɔ ye ka sɔrɔ an m’a lase kɛnɛya tigilamaaw ma.
Fɛn min ye hakɛ 20 % tɔ ye, jantoyɛrɛla de bɛ ɲini yen. An kana an timinandiya ne bana nata ye. Ni baara dɔ kunbɔra an kan dɔrɔn, a ka fura telin ɲini a la o yɔrɔ bɛɛ.
Tumani Yalam Sidibe