San 2005 feburuyekalo tile 25, CMDT ɲɛmaaba Usumani Amiɲɔn Gindo ye Jɛkabaara bisimila, walasa ka jaabi di Yakuba Wɛnɛ Danbele ka bataki kɔnɔ ɲininkaliw la. Yakuba Wɛnɛ Danbele ye kalanden kɔrɔ ye ka bɔ Ɲɛna, Cɛna mara la, Sikaso. Ɲininkali ninnu bɛ tali kɛ sira naani de kan.

Dantigɛli
Usmani Amiɲɔn Gindo ye jɔn ye ?
Maaba min bɛ CMDT kunna bi ɲɛmaaya la, n’o y’an jɛɲɔgɔn Usmani Amiɲɔn Gindo ye, a tɛmɛna sira caman de fɛ. Ale yɛrɛ bangera Kasa dugu de kɔnɔ, Mɔti mara la, san 1958. A y’a ka dugumakalanw kɛ yen fana de, kasɔrɔ ka t’a ka kalan tɔ lase San dugu kɔnɔ, Segu mara la. A mɛɛnna yen de.
O yɛrɛ de kanma, maa caman b’a jate k’a kɛ sanka ye. A kɛlen ka « dɛfu » (duguma kalan kuncɛsɛbɛn) sɔrɔ San dugu kɔnɔ, a taara lise kɛ Segu, kasɔrɔ ka se Katibugu kalansoba la, dugukolo dɔnsiraw kan. K’a ta san 1978 ka se san 1981, a y’o kalansoba jala sɔrɔ.
Fɛn min ye CMDT kɔnɔna ye, Usumani Amiɲɔn Gindo ye sɛkitɛrikuntigiya, kalanfaya (Buguni ani Bamakɔ) ; cikɛmarakuntigiya (Sikaso) ; cikɛdaw layiriwa baarada ɲɛmaaya « DTDR » (Bamakɔ) kɛ. O waati de la, san 2002, a welera Amadu Tumani Ture ka gɔdɛrɛnama fɔlɔ kɔnɔ, ka bolifɛnkow minisiriya kalifa a ma. A tora o de la fo kana minisiribulon yɛlɛma. Awa, kabi san 2004 laban na, ale de bɛ CMDT kunna.
Adamadenya taasira fɛ, Usumani Amiɲɔn Gindo bɛ barikaba don jɛɲɔgɔnya la. Awa a bɛ saman teriya fana fɛ kosɛbɛ.

Yakuba Wɛnɛ Danbele ka ɲininkaliw :
- Ɲɛmaa a sigira CMDT ɲɛmaaya la gɛlɛyabaw de waati la. Fɛɛrɛ jumɛn dun b’e bolo walasa ka CMDT bɔ gɛlɛyaba in kɔnɔ ?
- Usmani Amiɲɔn Gindo : O ye jɛɲɔgɔnya ɲuman ye. N bɛ Ala fo k’a waleɲumandɔn ka masɔrɔ o b’an bara yan. Fɛn min ye baara taabolow ye, CMDT labaarala kɔntara-pilanw de kadara kɔnɔ. Awa, bɛɛ ka kɛta pereperelatigɛlen kɛra o kɔntara-pilanw kɔnɔ : cikɛlaw ; CMDT ani Mali jamana.
Fɛn min ye kɔɔri wari sarali ye, o dɔ de tun bɛ di kɔɔrisɛnɛnaw ma sannifeere senfɛ. Fɛn min y’a tɔ ye, o tun bɛ d’u ma kanpaɲi bannen kɔ. Awa, o hakɛ tun bɛ tali kɛ sugu diya n’a goya kan. Kɔntara, (bɛnkansɛbɛn), tɛmɛna cikɛlaw ni CMDT ani Mali jamana cɛ sisan min bɛ kɔɔri koloma sɔngɔ sigi san saba nata kanma. Awa, o bɛnkansɛbɛn bɛ bɛɛ ka kɛta pereperelatigɛ. N dalen b’a la, ni bɛɛ y’i ka kɛta kɛ, sini b’an ye.
N b’o de ɲini bɛɛ fɛ fana, barisa maa bɛ se ka fɛn bɛɛ fɔ, fo k’a fɔ ko kɔɔrisɛnɛ de dabila Mali kɔnɔ. Kɔɔrisɛnɛ kɛra an ka jamana n’an ka jamanadenw jogo belebele ye sa. N’an bɛɛ y’an fanga fara ɲɔgɔn kan, Ala barika la, gɛlɛya in bɛ ban.

Ɲininakali : Ɲɛmaa, i y’a fɔ Jɛkabaara bɔko 218 nan kɔnɔ i ka ɲininkali jaabiw senfɛ, ko CMDT ye bɛɛ de ta ye : kɔɔrisɛnɛnaw ; CMDT baarakɛlaw ani Mali jamana. Yali sɔn saba tɛmɛnen kɔ, ni CMDT bilara kɛnyɛrɛyebolo kan, o kuma bɛna tiɲɛtigiya hali bi ?
- Usumani Amiɲɔn Gindo : Hali ni CMDT bɛna bila kɛnyɛrɛye bolo kan, san saba de b’an n’o waati cɛ. O bolodalen don san 2008 de kɔnɔ. Awa, an k’a faamu ko feereli in n’a ta o ta, CMDT bɛ to Mali dugukolo de kan. Awa, an ka cikɛyɔrɔw fana bɛ Mali dugukolo de kan. Awa, n’a fɔra ko CMDT bɛ feere, a bɛ bila jamakulu ka tigiya bolo de kan. Awa, o hakɛba (jɔda) bɛ kɛ kɔɔrisɛnɛnaw yɛrɛ de bolo fana. CMDT bɛ feere, o kɔrɔ ye k’a tɔnɔ bɛna dayɛlen cikɛlaw ; CMDT baarakɛlaw ani Mali jamana de cɛ.
Maa wɛrɛ bɛna fara olu de kan walasa ka Mali kɔɔricikɛda tigiya kɛ. A ka kan an k’a dɔn ko n’a ko sabatira a ɲɛma, bɛɛ ka nafa de b’o la. Nka, walasa a ko ka sabati, f’an ka baara de kɛ walasa CMDT bɛ barika.
O de b’a to, hali n’a kɛra feerefɛn ye, a sanbaga bɛ nafoloba don a la. Awa, o de tɔnɔ bɛ cikɛlaw kan, o de tɔnɔ bɛ CMDT baarakɛlaw yɛrɛ kan, o de tɔnɔ bɛ faso jamana yɛrɛ kan.

Ɲininkali : Ɲɛmaa, an dalen b’a la ko baara galabu b’i la haali. A ¬aniya ɲuman fana b’i la. Nka, gɛlɛya bɛ ka t’a fɛ cogo min na sisan CMDT kɔnɔ, yali maa ka kan ka hakililatigɛ sɔrɔ halibi Mali kɔɔriko la wa ?
- Usumani Amiɲɔn Gindo : Ne sinsinnen don bɛɛ ka jɔyɔrɔfa de kan baara dakun na. Kɛrɛnkɛrɛnnenya la, CMDT baarakɛlaw. Ni maa kelen ka kan ka baaa min kɛ, maa fila fo maa duuru kana bila o baara kɛli kanma. Bɛɛ k’a dɔn ko CMDT mako bɛ bɛɛ de ka baara kɛko ɲuman na bi. N’o kɛra, an ka sɔrɔ kɛtaw bɛ sankɔrɔta, ka sɔrɔ dɔ bɛ ka bɔ musaka kɛtaw la. Jɔyɔrɔ min bɛ CMDT la Mali kɔnɔ, o ye jɔyɔrɔba ye. Awa, ni CMDT baarakɛlaw y’o dɔn ka baara kɛ o siratɛgɛ la, CMDT bɛ bɔ gɛlɛya in kɔnɔ. An dun bɛɛ ka nafa b’o de la.
Fɛn min ye CMDT baarakɛlaw ni kɔɔrisɛnɛnaw ye, an bɛɛ b’a dɔn ko kɔɔri wurusi baaraw b’a daminɛ ɔkutɔburukalo la ka se mɛkalo ma, n’i dun y’a jateminɛ, i b’a ye ko sanji dɔw bɛ se ka bin CMDT mara dɔw kɔnɔ la marisikalo la, tuma dɔw la yɛrɛ, o bɛ kɛ feburuyekalo la. Kɛrɛnkɛrɛnnenya la, Sikaso mara yɔrɔ daw. Nb’a ɲini baarakɛlaw fɛ o de kanma, bɛɛ k’i timinandiya kɔɔri cɛ fɛ walasa sanji kana bin a kan.

Ɲininkali : Ɲɛmaa, CMDT yɛrɛ bɛ da jumɛn na kɔɔriko la diɲɛ kɔnɔ bi ?
- Usumani Amiɲɔn Gindo : Diɲɛ kɔɔrisugubaw kɔnɔ, i k’a dɔn ko Mali bɛɛ kɔɔri-feere-jamana tan fɔlɔ sɛrɛkulu la. O b’a jira ko jɔdaba b’an na. Nka, n’i y’o ko lajɛ cogo wɛrɛ fɛ, o fana bɛ gɛlɛyako wɛrɛ de kɔfɔ, n’o ye kɔɔri bayɛlɛma izini ntanya ye an ka jamana kɔnɔ. O kanma, an ka kɔɔri fanba bayɛlɛmabali de bɛ labɔ kɔkanfeereli kanma. % 4 (kɛmɛtilada naani) dɔrɔn de bɛ bayɛlɛma an yɛrɛ bara yan an ka kɔɔri sɔrɔta la.
Walasa an dun ka ɲɛtaa bɛrɛbɛrɛ sɔrɔ, f’an ka se ka an ka kɔɔri kolo girin de bayɛlɛma an yɛrɛ fɛ yan. O de kanma, gɔfɛrɛnama bɛ wulikajɔ caman na sisan walasa ka kɔɔri-bayɛlɛma-iziniw jɔ ka caya an bara yan.
Fɛn min ye Mali jɔyɔrɔ ye kɔɔriko la Afriki kɔnɔ, jɔyɔrɔ fɔlɔya bɛ munumunu Mali ni Eziputi de cɛ. O dun bɛ faamu, barisa, Eziputi kɔɔrisɛnɛ bɛ kɛ ni ji korondaw de ye (i n’a fɔ ji bɛ labaara cogo min na Ofisi-Nizɛri kɔnɔ an bara yan). O ye sababu ye, olu ka ji lasɔrɔ u sako la. Anw dun fɛ Mali kɔnɔ jiko t’an seko la. An k’a dɔn fana ko kɔɔriko tɛ ko dennin ye an bara yan.

Ɲininkali : CMDT dun bɛ taabolo (sitalu) kura jumɛn kan sisan, barisa, an bɛ k’a ye ko CMDT bɛ k’a bolobɔ ɲɛtaabaara tɔ bɛɛ kɔrɔ, k’a ka kuntilenna bɛɛ bɛn kɔɔrisɛnɛ danma ma. E ko di o la ?
- Usumani Amiɲɔn Gindo : An k’a faamu ko baara olu tun waleyali kalifalen don CMDT ma, jamana fɛ de. Awa, jamana de tun bɛ u waleyali musakaw bila CMDT ka bolo kan. Nɔntɛ, baara ninnu bɛɛ n’u cakɛda lakodɔnnen don : kɔlɔnsen ; sirabadilan ; kɛnɛyako siratɛgɛ (adamaden), ninnu n’u ɲɔgɔnna caman tun ye baara kalifalenw de ye CMDT ma, jamana fɛ. CMDT ka baara kɛta lakika ye kɔɔrisɛnɛ ani sumansɛnɛ sabatili de ye. O siratɛgɛ la, sɛnɛkɛmisiw fana ladonni y’an ka baara lakika kɛta ye. Sisan, baara kalifalen ninnu bɛɛ de waleyali seginna u kɛbaarada tigitigiw ma. Sisan, CMDT fanga bɛ kɔɔribaara ani sumansɛnɛ de kan. O siratɛgɛ la, f’an k’a kɛ cogo bɛɛ la ka kɔɔri wurusi iziniw caya an bara yan. Hali fɛn min ye balikukalan ye, o tɛ CMDT ka baara kɛta ye. Sɛriwusida bɛ yen min sigilen don o kanma. CMDT bɛ se ka balikukalan de jukɔrɔmadon, min bɛ tali kɛ a yɛrɛ ka baara dɔ waleyali kuntilenna kan.

Ɲininkali : Yali ɲɛmaa bɛ se ka mun fɔ an ye CMDT kɔnɔ kunnafoni gɛlɛn kan, min bɛ da bɛɛ kɔnɔ sisan, n’o ye Kodɔwari kɔɔri feereli kɔlolow y’an bara yan ? (O ye an yɛrɛ ka ɲininkali ye ka ɲɛsin ɲɛmaa ma).
- Usumani Amiɲɔn Gindo : Tumani, i m’a ye, ne ni aw bɛɛ bɛ hakɛ kelen na o kunnafoniko la ! Ne tɛ fɛn dɔn a ko la ka tɛmɛ aw yɛrɛ kan. Min kafisa bi, o de ye an bɛɛ ka to sariyatigiw kɔ, a ko b’olu minnu ka bolo kan sisan.

Ɲininkali : Mun bɛ ɲɛmaa bolo kuma kuncɛ la ka ɲɛsin jama ma ?
- Usumani Amiɲɔn Gindo : N bɛ Jɛkabaara kalanbagaw bɛɛ fo. N b’a ɲini jɛɲɔgɔnw bɛɛ fɛ, cikɛlaw ni CMDT baarakɛlaw, an bɛɛ k’an timinandiya an ka baarakɛtaw waleyali la. An ka nafa bɛ o de la. CMDT ka gɛlɛya, o fana y’an bɛɛ ka gɛlɛya de ye. Ni bɛɛ dun y’i jɔyɔrɔ fa a ɲɛma, Ala b’an dɛmɛ. CMDT bɛ jɔ a sen kan lakika yɛrɛ la. O la, hali ni CMDT kɛra feerefɛn ye, an bɛɛ bɛ bɔ o feereli nunma, barisa a sanbaga bɛna wariba de don a la, min bɛ cikɛlaw nafa ; ka CMDT baarakɛlaw nafa, ani ka Mali jamana yɛrɛ nafa. N bɛ bɛɛ fo, ka bɛɛ waleɲumandɔn. An bɛ min kɔni to an hakili la, o de ye ko CMDT ye an bɛɛ de kunko ye.
Kɔlɔsili : An b’a ɲini Jɛkbaara kalanbagaw bɛɛ fɛ, u ka batakiw ci ka ɲininkaliw kɛ ka ɲɛsin ɲɛmaaw ma, kɛrɛnkɛrɛnnenya la CMDT ɲɛmaaw. O ɲininkaliw bɛ se ka tali k’u haminakow bɛɛ la : kɔɔriko ; balikukalanko ; CMDT lahala ; … u ka bataki si jaabibali tɛ to.

Ɲininkaliw bɔra Yakuba Wɛnɛ Danbele de yɔrɔ
U lasera ɲɛmaa ma Tumani Yalam Sidibe fɛ

Ɲɛtaa ni yiriwa : An ka baaraw labarikali ye sababu dɔ ye

Mali ye sɛnɛkɛ jamana ye, baganmara ni mɔnni dugu don. Nka nin baaraw kɛrɛfɛ, kɛtaw ka ca. Nakɔbaara ni jiriforobaara ye o kɛtaw dɔ ye, minnu dontuma mɛɛn
na an ka baarako taabolow kɔnɔ. A kow daminɛkun tun tɛ musaka ɲini danma ye.
Nalakɛfɛn caman tun bɛ bɔ nakɔw de kɔnɔ, gadomusow tun bɛ min ladon u ka baaraw kɛrɛ fɛ. Bi, cɛ bɛ nakɔbaara kɛ, i n’a fɔ musow b’a kɛ cogo min na.
Belebele yɛrɛ farala nakɔ baara darojɛ kan, bawo muso kuluw walima cɛ kulu de bɛ jɛ k’a kɛɲɔgɔn fɛ sisan. O kanma, yɛlɛma wɛrɛ fana ka kan ka don baara in hakilina n’a taabolo la. Kunu, i kɔrɔ, nakɔbaara kɛkunba tun ye gadonmuso dɛmɛni ye nako la, ani a ka bolomafara musaka misɛnninw dabɛnni la. (Denkuniw kɔɲɔw, furasiw…). Bi, jɛkuluw donnen don a baara la. O tuma, laɲiniw ka kan ka bonya ka tɛmɛ fɔlen ninnu kan ; bawo tɔnɔ bo maa, wɛrɛ nafa, ka fara baara kɛbagaw yɛrɛ kan. K’a taa san 1991, la ka se bi ma, fɛn caman yɛlɛmara Mali kɔnɔ ; o yɛlɛma hukumu kɔnɔ, gɛlɛya caman da ka bɔ an ka sigida caman de la, i n’a fɔ sirako, kuranko ni telefɔniko. Nin fɛn ko fɔlen ninnu ye sababu ɲumanw de ye ka ɲɛsin, nakɔbaara ma. Bi, tamati, salati, kɔnkɔn… tɛ denbaya danma ka dunfɛn ye. Otɛliw, dumunifɛn feereyɔrɔw, ni lɔkɔtidilannaw bɛɛ fara la nakɔ kɔnɔfɛnw dunbagaw kan.
O b’a jira ko nakɔbaara tɔnɔ bonya tuma sera a kɛbaw bolo, n’u sera k’u cɛsiri ka kɛɲɛ dunbagaw makoɲɛli ma. Tamati segi kelen ko tɛ, ngɔyɔ bɔrɛ kelen ko tɛ, bawo o tɛ dunbagaw ni dunyɔrɔw labɔ. Bi tile in na, nakɔbaarala ka kan ka a yɛrɛ labɛn koɲuman walasa ka k’a baara tɔnɔ bonya. O labɛn hukumu kɔnɔ, nakɔfɛn taayɔrɔw, a dunyɔrɔw kunnafoni ka kan ka ɲini a fɛ, a yɛrɛ lamini duguw kɔnɔ fɔlɔ, ka se jamana ma, ka laban jamana dafɛlaw ma. O tɛmɛnnen kɔ, a ka kan ka baarakɛminɛn sabatilenw ɲini taalen ɲɛ fɛ walasa a kana dɛsɛ a ka sira bɔlenw taamali la. Nin yɔrɔ in b’a jira ko baara si tɛ ko banta ye, n’a kɛbaga bɛ yiriwa ni ɲɛtaa de nɔfɛ. Jiriforobaaralaw fana bɛ se ka taa nakɔbaaralaw sennɔ fɛ, bawo, u ka baaraw bɛ ɲɔgɔn sɔrɔ sannifeere tɔnɔma sira fɛ. Baara ninnu layiriwasiran wɛrɛw bɛ sɔrɔ, nin fɔlen ninnu ye hakilijagabɔ daminɛ de ye. O tuma, aw sigiyɔrɔw la, bɛɛ k’a hakili munumunu.
Bakari Sangare